Hội chợ Hà Nội 1902: lần đầu xổ số được tổ chức để giải trí
Trước năm 1902, xổ số ở Việt Nam chỉ là công cụ quyên góp. Tại Hội chợ Hà Nội năm ấy, lần đầu tiên nó được đưa vào như một trò vui cho khách tham quan — và mô hình này ở lại.
Năm 1902, tại Hội chợ Hà Nội, ban tổ chức lần đầu đưa xổ số vào như một trò giải trí cho khách tham quan. Trước đó, mọi đợt xổ số ở Việt Nam đều có một mục đích cụ thể để quyên tiền — sửa nhà thờ, gây quỹ cho trường học. Lần này thì khác.
Trước 1902: xổ số là việc chẳng đặng đừng
Suốt cuối thế kỷ 19, xổ số ở Việt Nam chỉ xuất hiện khi có việc cần tiền.
Nhà thờ Lớn Hà Nội cần sửa thì xin phép mở xổ số. Trường học cần quỹ thì xin phép mở xổ số. Xin xong, tổ chức xong, rồi thôi. Lần sau cần nữa thì xin lại từ đầu.
Nói cách khác, xổ số lúc ấy là một thủ tục hành chính hơn là một hoạt động. Không ai nghĩ tới chuyện tổ chức đều đặn, và càng không ai nghĩ tới chuyện người ta có thể thích chơi nó.
Hội chợ và một cách nghĩ khác
Hội chợ năm 1902 ở Hà Nội là sự kiện lớn của chính quyền thuộc địa — nơi trưng bày sản vật, máy móc, thành tựu. Loại sự kiện cần đông người, cần không khí.
Trong bối cảnh đó, xổ số được đưa vào không phải để gây quỹ cho một công trình nào cả, mà để khách có thêm thứ để tham gia. Mua một tấm vé, chờ kết quả, có cái hồi hộp của riêng nó.
Cách làm này được đón nhận. Và quan trọng hơn: nó được lặp lại. Những kỳ hội chợ sau đều có xổ số, tiền thu được vẫn dành cho các mục đích xã hội — nhưng vai trò của nó trong sự kiện thì đã khác hẳn.
Hai mặt từ đó đi cùng nhau
Đây là chỗ đáng chú ý của năm 1902.
Xổ số không bỏ mặt gây quỹ để thành trò chơi. Nó giữ cả hai. Tiền vẫn chảy vào việc chung, nhưng người mua vé thì mua vì muốn chơi, chứ không phải vì muốn đóng góp.
Cấu trúc hai mặt ấy chính là thứ còn lại tới hôm nay. Người mua tờ vé số ở vỉa hè Sài Gòn chiều nay không nghĩ mình đang góp tiền xây trường — nhưng một phần tiền ấy đúng là đi về đó. Và công ty xổ số thì vẫn mang tên kiến thiết.
Chuyện gì xảy ra sau đó
Mô hình hội chợ chạy suốt mấy chục năm đầu thế kỷ 20. Tới năm 1935, chính quyền thuộc địa đi một bước lớn hơn nhiều: lập Loterie Indochinoise — xổ số Đông Dương, phát hành chung cho cả Việt Nam, Campuchia và Lào, lấy Hà Nội làm nơi quay thưởng.
Lúc đó xổ số mới thực sự thành một hệ thống, có lịch, có cơ cấu giải, có tổ chức đứng sau. Nhưng cái hạt giống — ý tưởng rằng người ta sẽ mua vé vì thích chơi, chứ không chỉ vì được nhờ quyên góp — thì đã gieo từ hội chợ năm 1902.
Nguồn tham khảo
Trang chủ | Chuyện Số & Vận | Lịch sử vé số
Vui lòng bật JavaScript để sử dụng đầy đủ tính năng.