Ông Ba Mươi: vì sao người Việt vừa sợ hổ vừa thờ hổ
Hổ là con vật được người Việt gọi bằng 'Ông' — cách xưng hô dành cho bề trên. Trong cùng một làng, người ta vừa đặt bẫy hổ, vừa lập bàn thờ hổ.
Hổ là con vật được người Việt gọi bằng "Ông" — một cách xưng hô dành cho bề trên. Trong cùng một làng, người ta vừa đặt bẫy hổ, vừa lập bàn thờ hổ.
Chúa sơn lâm
Ngày xưa, rừng ở Việt Nam còn rậm và hổ còn nhiều. Với người sống ven rừng, hổ là mối nguy có thật — mất trâu, mất người là chuyện xảy ra.
Nhưng chính vì đáng sợ như vậy mà hổ được tôn lên. Người ta không gọi thẳng tên, mà gọi là Ông Ba Mươi, hoặc Ông Cọp, Ngài. Gọi trống không sợ phạm húy, sợ gọi tên thì nó tới.
Cách đặt tên ấy nói lên quan hệ: hổ không phải con thú, hổ là một thế lực.
Vì sao gọi là Ông Ba Mươi
Dân gian truyền lại nhiều cách giải thích, và không cách nào được xác nhận chắc chắn.
Có chuyện kể rằng ngày trước ai giết được hổ thì được thưởng ba mươi quan tiền, nhưng cũng bị phạt ba mươi roi — vì giết chúa sơn lâm là mạo phạm. Thưởng và phạt cùng lúc, đúng tinh thần vừa sợ vừa trọng.
Cách giải thích khác gắn với số tuổi thọ, hoặc với ngày ba mươi âm lịch. Mỗi vùng kể một kiểu.
Việc có nhiều dị bản như vậy là chuyện thường của tri thức truyền miệng. Không nên coi cách nào là "đúng", mà nên coi tất cả là dấu vết của cùng một thái độ: người ta cần một cái tên kính cẩn để gọi con vật ấy.
Tranh ngũ hổ
Trong dòng tranh dân gian Hàng Trống có một bức rất đặc trưng: ngũ hổ — năm con hổ năm màu, bày theo năm hướng.
Mỗi con ứng với một phương và một hành trong ngũ hành: hổ vàng ở giữa thuộc Thổ, hổ xanh phương Đông thuộc Mộc, hổ trắng phương Tây thuộc Kim, hổ đỏ phương Nam thuộc Hỏa, hổ đen phương Bắc thuộc Thủy.
Bức tranh này không treo chơi. Nó được thờ, thường đặt ở hạ ban — ban dưới — trong các điện thờ Mẫu, với vai trò trấn giữ.
Nói cách khác, con vật nguy hiểm nhất của rừng được mời vào nhà để canh nhà.
Dần — con giáp thứ ba
Hổ đứng thứ ba trong mười hai con giáp, mang tên Dần, sau Tý và Sửu.
Người tuổi Dần trong quan niệm dân gian thường được mô tả là mạnh mẽ, thẳng thắn, không giỏi nhẫn nhịn. Có một quan niệm cũ ở nhiều vùng cho rằng con gái tuổi Dần khó lấy chồng — thứ định kiến mà ngày nay hầu như không còn ai để tâm, nhưng từng ảnh hưởng thật tới đời nhiều người.
Trong sổ mơ
Mơ thấy hổ thường được sổ mơ dân gian đọc theo hướng mạnh: quyền lực, uy tín, chuyện lớn sắp tới. Nhưng cũng như mọi giấc mơ khác, cách luận đổi theo chi tiết — hổ đuổi hay hổ nằm, hổ vồ hay hổ đi ngang, mỗi tình huống một cách đọc.
Xem cụ thể ở trang giải mộng về hổ.
Điều đáng nói không nằm ở con số, mà ở chỗ: sau bao nhiêu năm rừng đã lùi xa, hổ gần như không còn trong tự nhiên ở Việt Nam, mà hình ảnh nó trong tâm thức người Việt thì vẫn nguyên.
Trang chủ | Chuyện Số & Vận | Con vật tâm linh
Vui lòng bật JavaScript để sử dụng đầy đủ tính năng.