Tờ vé số đầu tiên ở Việt Nam: chuyện quyên tiền sửa Nhà thờ Lớn Hà Nội
Tờ vé số sớm nhất được ghi nhận ở Việt Nam ra đời năm 1883, không phải để ai đổi đời mà để lấy tiền sửa một nhà thờ. Và phải mất hai lần bị từ chối mới xin được giấy phép.
Tờ vé số sớm nhất được ghi nhận ở Việt Nam xuất hiện năm 1883, gắn với việc quyên tiền sửa Nhà thờ Lớn Hà Nội. Và phải mất hai lần bị từ chối, người đứng đơn mới xin được giấy phép.
Một nhà thờ cần tiền
Cuối thế kỷ 19, Nhà thờ Lớn Hà Nội bước vào một đợt sửa chữa lớn: thay những bức tường cũ bằng tường gạch. Công trình tốn kém, mà nguồn tiền thì không có sẵn.
Vị giám mục khi ấy nghĩ ra một cách mà ngày nay nghe rất quen, nhưng thời đó còn mới: bán vé số. Người mua bỏ ra một khoản nhỏ, có cơ hội trúng thưởng, còn tiền thu được thì dồn vào việc sửa nhà thờ. Ai cũng có phần.
Ông gửi đơn xin phép chính quyền thuộc địa Pháp.
Hai lần bị từ chối
Đơn bị bác. Lần thứ hai cũng bị bác.
Nguồn tư liệu không nói rõ lý do. Phải tới lần thứ ba, giấy phép mới được cấp.
Hai đợt xổ số được tổ chức, một vào năm 1883 và một vào năm 1886. Tổng số tiền thu về khoảng 30.000 franc Pháp.
Con số này khó quy đổi chính xác sang tiền hôm nay — tỷ giá, lạm phát và giá cả thời thuộc địa đều khác xa bây giờ. Nhưng đủ để làm một việc mà nếu không có nó thì không làm được: những bức tường gạch của Nhà thờ Lớn đã dựng lên từ những tờ vé ấy.
Không phải chuyện riêng của nhà thờ
Cách làm này nhanh chóng lan ra. Trong giai đoạn cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, các trường học và cơ sở tôn giáo ở Việt Nam đều xin phép phát hành vé số quy mô nhỏ để gây quỹ cho hoạt động của mình.
Mãi tới năm 1933, báo Hà thành Ngọ báo còn đăng quảng cáo một đợt xổ số do Đại học Đông Dương phát hành — nửa thế kỷ sau tờ vé của nhà thờ, mô hình ấy vẫn chạy.
Điểm chung của tất cả: xổ số lúc này chưa phải một ngành. Nó là công cụ gây quỹ, dùng xong thì thôi, lần sau cần tiền lại xin phép làm tiếp.
Năm 1902: lần đầu xổ số để vui
Bước ngoặt đến ở Hội chợ Hà Nội năm 1902.
Lần đầu tiên ban tổ chức thử đưa xổ số vào như một trò giải trí cho khách tham quan, chứ không còn thuần túy là chuyện quyên góp. Cách làm này được đón nhận, và từ đó xổ số thành một phần quen thuộc của các kỳ hội chợ sau, tiền thu được vẫn dành cho các mục đích xã hội.
Nói cách khác, năm 1902 là lúc tờ vé số bắt đầu có hai mặt cùng lúc — vừa gây quỹ, vừa để chơi. Hai mặt ấy đi cùng nhau tới tận bây giờ.
Sợi dây nối tới hôm nay
Hơn một trăm năm sau, cái tên xổ số kiến thiết vẫn giữ nguyên tinh thần của tờ vé năm 1883: tiền bán vé chảy vào trường học, bệnh viện, cầu đường ở từng địa phương.
Thứ thay đổi là quy mô và nhịp độ. Từ hai đợt cách nhau ba năm, thành mỗi ngày mỗi tỉnh một kỳ. Từ việc phải chờ công bố, thành tra kết quả trên điện thoại trong vài giây.
Nhưng cái lõi thì không đổi: một người bỏ ra khoản tiền nhỏ, đổi lấy một cơ hội — và phần lớn số tiền ấy đi làm việc khác, cho những người không mua vé.
Nguồn tham khảo
Trang chủ | Chuyện Số & Vận | Lịch sử vé số
Vui lòng bật JavaScript để sử dụng đầy đủ tính năng.